Rotatiebegrazing lijkt op het eerste gezicht een eenvoudig systeem waarbij dieren regelmatig van weide wisselen. Achter dit eenvoudige principe schuilt echter een complex samenspel van planten, bodemleven, micro-organismen en dieren dat bepaalt hoe gezond en duurzaam een grasland op lange termijn blijft.
Toch schuilt achter dat eenvoudige principe een complex samenspel van planten, bodem, micro-organismen en dieren. Juist dat samenspel bepaalt of een begrazingssysteem op lange termijn gezond en duurzaam blijft.
De voorbije decennia is heel wat onderzoek verricht naar de effecten van rotatiebegrazing. Hoewel elk bedrijf anders is en er geen universeel recept bestaat, komen verschillende biologische principes steeds opnieuw naar voren. Ook ons beheer op Het Naanhof is op deze inzichten gebaseerd.
Een grasplant leeft van zonlicht
Wanneer we naar een grasland kijken, zien we meestal een groene weide. Voor de plant zelf is elk blad echter een kleine energiecentrale.
Via fotosynthese zet de plant zonlicht, water en koolstofdioxide om in suikers. Die suikers vormen de brandstof voor vrijwel alle levensprocessen: nieuwe bladeren groeien, wortels ontwikkelen zich en reserves worden opgeslagen voor minder gunstige perioden.
Hoe groter het bladoppervlak, hoe meer energie een plant kan produceren.
Wat gebeurt er tijdens het grazen?
Wanneer een geit gras of kruiden afgraast, verdwijnt een deel van het bladoppervlak. Daardoor kan de plant tijdelijk minder aan fotosynthese doen en daalt haar energieproductie.
Gelukkig beschikt een gezonde grasplant over reserves die zijn opgeslagen in de wortels en de onderste delen van de plant. Dankzij die reserves kan ze opnieuw bladeren vormen.
Pas wanneer voldoende nieuw blad is uitgegroeid, kan de plant opnieuw volop energie produceren en haar reserves aanvullen.
Wordt dezelfde plant opnieuw afgegraasd voordat dit herstel heeft plaatsgevonden, dan ontstaat een probleem. De reserves raken steeds verder uitgeput, de wortels ontwikkelen zich minder goed en de plant wordt gevoeliger voor droogte en andere stressfactoren.
Daarom is voldoende hersteltijd een van de belangrijkste pijlers van rotatiebegrazing.
Rust is geen verloren tijd
Een perceel dat niet wordt begraasd, lijkt op het eerste gezicht niets te doen. In werkelijkheid gebeurt er onder de grond bijzonder veel.
Tijdens de rustperiode herstellen planten hun bladoppervlak, vullen ze hun energiereserves opnieuw aan en groeien ook de wortels verder uit. Tegelijk krijgen bloeiende planten de kans om bloemen en zaden te vormen, waardoor ze zich kunnen verspreiden.
Ook het bodemleven profiteert hiervan. Regenwormen, schimmels en bacteriën breken organisch materiaal af en zorgen ervoor dat voedingsstoffen opnieuw beschikbaar komen voor de planten.
Rust is dus geen periode waarin een weide “ongebruikt” blijft, maar een essentieel onderdeel van een gezond grasland.
Waarom bestaat er geen ideale rustperiode?
Vaak wordt gevraagd hoeveel dagen een weide precies moet rusten. Daar bestaat helaas geen eenvoudig antwoord op.
De ideale rustperiode hangt af van tal van factoren, zoals het seizoen, de temperatuur, de neerslag, de bodemsoort, de aanwezige plantensoorten en de begrazingsdruk.
In het voorjaar herstellen planten vaak sneller dan tijdens droge zomermaanden of in het najaar. Daarom werken veel rotatiesystemen niet met een vast aantal dagen, maar passen ze zich aan de groei van de vegetatie aan.
Ook wij beschouwen onze rustperiodes niet als een vaste regel, maar als een richtlijn die voortdurend wordt aangepast aan de omstandigheden.
Meer dan alleen gras
Geiten zijn van nature geen echte grazers zoals runderen of schapen. Ze zijn zogenaamde browsers: dieren die van nature een gevarieerd menu samenstellen met bladeren, jonge scheuten, kruiden, twijgen en struiken.
Een gevarieerd landschap sluit daarom veel beter aan bij hun natuurlijke voedselkeuze dan een uniforme grasweide.
Dat natuurlijke graasgedrag blijkt bovendien niet alleen belangrijk voor het welzijn van de dieren, maar speelt ook een rol in de manier waarop vegetatie zich ontwikkelt.
Op de volgende pagina bekijken we nog een tweede belangrijk wetenschappelijk principe achter rotatiebegrazing: de levenscyclus van maagdarmwormen en de invloed van rustperiodes op de wormdruk.